Osnivanje

Osnivanje

Muzička škola Mokranjac  osnovana je 21.septembra 1899. godine u Beogradu pod nazivom Srpska muzička škola.

Ona je bila prva i jedina muzička škola u tadašnjoj Srbiji i danas je, posle 105 godina postojanja, naša najstarija muzičko-pedagoška institucija, izuzetno značajna za razvoj muzičkog obrazovanja, vaspitanja i muzičke kulture kod nas.

Osnivač škole bilo je Beogradsko pevačko društvo, jedna od najvažnijih institucija kulture u Srbiji druge polovine XIX veka, a za članove Saveta Škole i nastavnike izabrani su Stevan Mokranjac, Stanislav Binički i Cvetko Manojlović.

Prvi direktor Srpske muzičke škole bio je Stevan Mokranjac koji je tu dužnost vršio sve do svoje smrti 29. 09 1914.godine, a nastavu je u početku vodilo četiri nastavnika: Stevan Mokranjac – teorijski predmeti, Stanislav Binički – teorijski predmeti i solo-pevanje, Cvetko Manojlović – klavir, Jovan Ružička - violina, kojima su se kasnije pridružili i Jovan Zorko, violina, Emil Saks, violina, Vićeslav Rendla, violončelo, kontrabas, flauta, Milan Buzina, oboa i klarinet, Petar Konjović, istorija muzike i šef kamernog ansambla, kao i bivši đaci po povratku sa studija iz inostranstva Jelena Dokić, klavir, Stevan Hristić, Ivanka i Miloje Milojević, Jovan Mokranjac...

Delatnost Škole je tokom ratnih godina 1914-1918. skoro zamrla. Na zahtev okupacionih vlasti naziv škole bio je promenjen u Beogradska muzička škola, a za direktora je posle smrti Stevana Mokranjca postavljen Petar Krstić.

Između dva rata Škola je sticala sve veći ugled, interesovanje za muzičko školovanje u njoj bilo je sve veće, kao i potreba za javnim muziciranjem, tako da su učenici i profesori često priređivali koncerte koji su bili vrlo dobro posećeni. Naziv škole ponovo je bio Srpska muzička škola, a umesto Petra Krstića za direktora je postavljen profesor violine Jovan Zorko, koji će ovu dužnost obavljati sve do smrti 1942. godine.

Sa porastom broja učenika proširio se i nastavnički kolegijum profesorima instrumentalne i teorijske nastave, među kojima su značajna imena bili: Kosta Manojlović (angažovan 1919), Josip Slavenski (1924), Mihovil Logar (1927), Jovan Bandur (1931.), Predrag Milošević (1932.), Ljubica Marić (1939.), Svetolik Pašćan (1940.), Ćiril Ličar (1925), Ruža Vinaver (1927.), Olga Mihailović (1931), Aleksej Butakov (1937), Božena Bandur, Jela Kršić (1940), Marija Mihailović (1931) i drugi.

U čitavom međuratnom periodu profesori su, iako u nezavidnom materijalnom položaju i neodgovarajućim radnim uslovima, bili vrlo prisutni u muzičkom životu Beograda kao izvođači, kompozitori i muzički pisci. Prvi koncerti, prve muzičke kritike i prvi muzički udžbenici su potekli od profesora ove škole.

Prva posleratna godina - 1946. u vreme direktora Alekseja Butakova, od posebne je važnosti za Školu jer je tada ponela ime jednog od svojih osnivača, a to ime nosi i danas kao Muzička škola Mokranjac.

Proslava uzimanja novog imena bila je jedna od najznačajnijih manifestacija koju je Škola priredila u tom posleratnom periodu, a datum 28. mart (1946.) kada je Ministarstvo odobrilo promenu naziva, danas se slavi kao Dan Škole.

Ipak, najveći problem Škole bio je njen neodgovarajući smeštaj i čitava plejada direktora, eminentnih muzičkih ličnosti, uspela je samo delimično da se približi rešenju ovog problema posle rata, tokom 60-tih godina. Godine 1961.u vreme direktorskog mandata prof. Božene Bandur, Škola dobija proširenje od nekoliko prostorija u prizemlju Doma učenica u Proleterskih brigada br. 8 (Krunska) i počinje da radi u dve zgrade (pored prostorija u Kneza Miloša 21), što se neće pokazati kao dobro rešenje po ukupan kvalitet nastave, ali je sa sobom donelo mogućnost kompletiranja gudačkog i duvačkog odseka. U tom periodu koncertna aktivnost je bila veoma razgranata, insistiralo se na radu ansambala – hora i orkestra koji takođe aktivno nastupaju.

Godine 1967. kada je direktor bio prof. Slobodan Petrović, Škola u istoj zgradi u Krunskoj dobija i II sprat, tako da od tada do danas (2004. godine) jedan deo škole – gudački i duvački odsek, i opšteobrazovni odsek svoju nastavu još uvek održava u ovim prostorijama. Godine 1993. u vreme prof. Aleksandra Krastavčevića kao direktora, deo škole je iz zgrada u Proleterskih brigada 8 (Krunska) i Kneza Miloša preseljen u novu zgradu u Dečanskoj 6 gde su premešteni klavirski, solopevački i teorijski odsek. Muzička škola Mokranjac  tada je pvi put dobila veliku i lepu koncertnu salu.

Godine 1974. Škola je obeležila 75 godina postojanja pod pokroviteljstvom sa najvišeg državnog vrha, a objavljena je i Spomenica o radu Škole, prvo veće izdanje koje je na jednom mestu sabralo istorijat, razvoj i sve dotadašnje rezultate u njenom radu.

Značajnije promene u organizacije nastave doneo je septembra 1995. novi nastavni plan i program. Muzičkoj školi Mokranjac koju je vodila prof. Branka Radović, pripalo je otvaranje Etno odseka (pri solo-pevačkom) sa težištem na negovanju izvornog folklora, a od školske 1997/98 u Školi je otvoren i poseban Odsek za kamernu muziku  čime je kamerna muzika izdvojena iz ostalih vokalno-instrumentalnih odseka.

Kraj prvih sto godina 1999. Škola je dočekala i dalje razmeštena na dve lokacije, ali je proslava ovog jubileja protekla u jedinstvenom obeležavanju njene delatnosti putem niza značajnih manifestacija i objavljivanjem Spomenice Prvih 100 godina koja govori o Školi kao "instituciji plodne i raznovrsne, bogate i drugotrajne aktivnosti, koja je, po prirodi stvari, veoma okrenuta ka javnosti i istovremeno je značajan činilac njenog muzičkog života".

Razvijajući se zajedno sa sredinom iz koje je ponikla, Škola je dala ogroman doprinos opštoj kulturi zemlje. Iako odavno više nije usamljena, Muzička škola MOKRANJAC je i dalje u samom vrhu muzičke pedagogije u zemlji, a njeni profesori i učenici to potvrđuju svojim uspesima - koncertima, javnim nastupima, snimanjima i osvajanjem velikog broja nagrada na mnogim domaćim i međunarodnim takmičenjima.

Za svoj izuzetno visok nivo rada, kao i za najviše umetničko-pedagoške rezultate, Muzička škola Mokranjac je nagrađena visokim javnim priznanjima kao što su: nagrada Dositej Obradović (1969), Vukova nagrada i Orden zasluga za narod sa zlatnom zvezdom povodom 75.godišnjice osnivanja i rada škole (1974) i Republička nagrada 25. maj (1984). Dobitnici značajnih društvenih priznanja i nagrada su takođe i mnogi profesori i učenici škole.

proslava Svetog Save u 100. godišnjici Škole

uz učešće njegove svetosti, patrijarha srpkog, Gospodina Pavla

        
Svečana akademija povodom proslave 100. godišnjice Škole u Narodnom pozorištu u Beogradu

20.9.1999. godine

Biografija Stevana Stojanovića Mokranjca

Stevan Stojanović Mokranjac

Stevan Stojanović Mokranjac, čije ime Škola danas nosi, jedna je od najznačajnijih muzičkih ličnosti u Srbiji s kraja XIX i početka XX veka: kompozitor, horovođa, pedagog, kamerni muzičar, melograf na polju svetovne i duhovne  muzike,  pisac  studija  o  folkornoj  i  duhovnoj građi  i  jedan od osnivača  prve  muzičke  škole u Srbiji – Srpske muzičke škole.

Rođen je 9.I 1856. u Negotinu. Paralelno sa osnovnim školovanjem, u ovom gradu stekao je i prva muzička znanja svirajući na violini kao samouk. Gimnaziju je učio u Zaječaru i Beogradu gde je dobio i solidne osnove kod privatnih učitelja muzike K.Reša (za violinu) i A. Cimbrića (za pevanje).

Sredinom 70-tih godina postaje član Beogradskog pevačkog društva, a po završetku gimnazije 1874. godine, pod uticajem ideja Svetozara Markovića, upisuje prirodno-matematički odsek Velike škole u Beogradu. Međutim, zahvaljujući Beogradskom pevačkom društvu koje je podržalo njegovu izrazitu sklonost prema muzici dobija državnu stipendiju za studije muzike u inostranstvu i odlazi prvo u Minhen (gde studira kompoziciju kod J.Rajnbergera, 1879-83). Materijalna oskudica i drugi problemi onemogućavaju mu završetak studija i Mokranjac se vraća u Beograd, postaje horovođa pevačkog društva "Kornelije", za koji 1883. komponuje svoju I rukovet (u originalnoj verziji samo za muški hor). Godine 1884. dobija šestomečnu stipendiju za Rim gde privatno uči vokalnu polifoniju Palestrininog stila kod A. Parizotija (Parisotti), a sledeće godine nastavlja muzičko usavršavanje na Konzervatorijumu u Lajpcigu (1885-1887.) – teoretske predmete sluša kod S. Jadasona (Jadassohn) i K. Rajnekea (Reinecke), a dirigovanje kod A. Brodskog.

Od 1887. Mokranjac je stalno vezan za Beograd, prvo kao horovođa Beogradskog pevačkog društva - za koje je napisao sve svoje rukoveti sem I, i sa kojim ih je izveo na mnogobrojnim koncertnim nastupima i turnejama po zemlji i inostranstvu u periodu od 1893. do 1911: Dubrovnik, Crna Gora (Kotor, Cetinje), Solun, Skoplje, Budimpešta, Turska (Carigrad), Bugarska (Sofija, Plovdiv), Rusija (Petrograd, Njižni Novgorod, Moskva, Kijev), Nemačka (Berlin, Drezden, Lajpcig), Sarajevo, Split, Cetinje, Trst, Rijeka, Zagreb.

Od 1887. do 1900. radio je kao nastavnik pevanja u Prvoj beogradskoj gimnaziji, a od 1901. i u Bogosloviji  kao učitelj crkvenog pojanja..

Osnivač je prvog gudačkog kvarteta u Srbiji - Srpskog gudačkog kvarteta u kojem je svirao II Vl, pored Ferdinanda Melhera (I Vl), Stevana Šrama (Vla), i Josifa Svobode (Vcl), a koji je aktivno koncertirao od
1889 - 1893.

Godine 1899, Mokranjac je pod okriljem Beogradskog pevačkog društva, zajedno sa Cvetkom Manojlovićem i Stanislavom Biničkim, osnovao prvu stalnu muzičku školu u Beogradu - Srpsku muzičku školu (današnju muzičku školu Mokranjac) u kojoj je bio direktor i predavao skoro sve teorijske predmete do svoje smrti 1914. godine.

Melografskim radom u oblasti duhovne muzike bavio se kontinuirano punih 15 godina (1897 -1912): zapisao je tzv. beogradsko crkveno pojanje, redigovao Osmoglasnik za potrebe učenja crkvenog pojanja, a ostale duhovne napeve sakupio u zbirci Strano pjenije koja je izgubljena za vreme Prvog svetskog rata.

Takođe, Mokranjac je zapisivao i sakupljao srpske narodne melodije na prostoru Srbije, Makedonije (Stare Srbije) Kosova i Metohije, i ostavio za sobom oko 460 folklornih zapisa od kojih je sačuvana 381 pesma. Posebno mesto u toj delatnosti pripada zbirci Narodne pesme i igre sa melodijama iz Levča, objavljenoj 1902. godine koja zahvaljujući predgovoru postaje prva značajnija naučna studija o našem folkloru.

Godine 1906. izabran je za dopisnog člana Srpske kraljevske akademije, a 1911. za dopisnog člana Francuske akademije umetnosti.

Bio je prvi predsednik Udruženja srpskih muzičara osnovanog 1907. godine.

Iscrpljen radom i mnogobrojnim dužnostima umro je 29. IX 1914. u Skoplju gde se povlačio sa srpskim narodom na početku Prvog svetskog rata.

Stvaralaštvo Stevana Mokranjca zasnovano je isključivo na horskoj (a cappella) muzici svetovnog i duhovnog sadržaja, sa malobrojnim instrumentalnim delima (Pet fuga za gudače, scenska muzika za Ivkovu slavu) i nekoliko solo-pesama za glas i klavir (balade Lem edim, Tri junaka, i Zimnji dani  kao poslednje napisano delo).

Najznačajnije područje njegovog opusa predstavljaju Rukoveti, horske rapsodije sačinjene od niza narodnih pesama koje je Mokranjac umetnički obradio podvrgavajući izvorni materijal brižljivoj stilizaciji u oblasti teksta, melodije, harmonije, oblika, horskog stava, primenjujući raznovrsne postupke u radu čija je osnovna specifičnost nizanje po principu kontrasta u karakteru, tempu, fakturi ... kao u svim cikličnim oblicima.

Mokranjac je napisao ukupno 15 Rukoveti  u periodu od 1883. do 1909. godine, koristeći 90 pesama raznorodnog karaktera i porekla. Melodije iz Srbije, pod nazivom Iz moje domovine uvrštene su u I, II, III, IV (Mirjano), V, VI (Hajduk Veljko), XIII rukovet, Iz Stare Srbije u VII, XI, sa Kosova u VIII, XII rukovet, sa Ohrida u X, iz Makedonije u XV, iz Crne Gore IX, iz Bosne u XIV. Rukovetima su po strukturi bliski Primorski napjevi  sa pesmama iz Dalmacije koji mnogi smatraju njegovom šesnaestom rukoveti.

Od ostalih Mokranjčevih dela iz oblasti svetovne muzike najzanimljiviji je Kozar (1904, f-mol), horska minijatura, zapravo horski skerco koji obeležava najviši domet Mokranjčevog originalnog stvaralaštva u narodnom duhu.

Dela duhovne muzike  pisana u pravoslavnoj tradiciji imaju podjednak značaj u Mokranjčevom svaralaštvu i predstavljaju vrhunska ostvarenja u ovoj oblasti: Opelo fis-mol, Liturgija sv. Jovana Zlatoustog, Dve pesme na Veliki petak, Akatist, Tebe Boga hvalim, Tri statije na Veliku subotu i dr.

Njegove kompozicije utkane su u kulturno i muzičko nasleđe naše zemlje i istovremeno, nezaobilazan su deo svakodnevne izvođačke prakse i inspiracija za mlađe stvaraoce.

Bivši učenici i profesori

Bivši učenici i profesori

Muzička škola »Mokranjac« je najstarija srpska muzičko – pedagoška institucija i predstavlja temelj muzičke kulture i obrazovanja u Srbiji. Kroz nju su, kao profesori i učenici, prošle mnoge poznate muzičke ličnosti - kompozitori, izvođači, muzikolozi i pedagozi iz gotovo svih krajeva prethodne Jugoslavije. Koncertni i operski život, orkestri i kamerni ansambli, druge ustanove za muzičko obrazovanje i fakulteti, muzičke redakcije radija i televizije - sve je to proisteklo iz rada prve srpske muzičke škole. Među izuzetnim stvaraocima vezanim za školu, koji su pored Stevana Mokranjaca delovali kao profesori u prvim decenijama XX veka, istaknuta mesta pripadaju kompozitorima Petru Konjoviću, Miloju Milojeviću, Stevanu Hristiću, Kosti Manojloviću, Mihovilu Logaru, Josipu Slavenskom, Ljubici Marić, Predragu Miloševiću, a u drugoj polovini veka Konstantinu Babiću, Dejanu Despiću, Zoranu Eriću ...

Dejan Despić

Hronološki ...

Prve školske godine (1899/1900.) ukupno je bilo upisano 48 đaka kojima je predavalo četiri nastavnika: Stevan Mokranjac (teorijske predmete), Stanislav Binički (teorija i solo-pevanje), Cvetko Manojlović (klavir) i Jovan Ružička (violina), inače Čeh poreklom. Sledeće školske godine, Škola je nabavila violončelo i angažovala Vićeslava Rendlu kao nastavnika, takođe Čeha poreklom, koji je potom dugi niz godina predavao i kontrabas i flautu, bio dirigent đačkog orkestra i vođa kamernih ansambala.

Od 1909. intenzivira se broj primljenih nastavnika koji je uslovljen sve većim brojem učenika, tako da su, pored ranije pomenutih, kao pedagozi u Školi istaknuti: Nina Šopović, Rajna Dimitrijević i Danica Krstić, nastavnice klavira; zatim Jovan Zorko, violina, Emil Saks, violina (Čeh poreklom), Milan Buzina, oboa i klarinet, Petar Konjović, istorija muzike i šef kamernog ansambla, a angažuju se i bivši đaci po njihovom povratku sa studija iz inostranstva.

Petar Konjević

Tih godina s početka XX veka poznatiji đaci Škole bili su i Ruža Šafarik (pijanistkinja, budući profesor Škole), Petar Ilić (kompozitor – prvi završeni đak Srpske muzičke škole), Stevan Hristić, Miloje Milojević, Ivanka Milutinović (pijanistkinja, buduća supruga Miloja Milojevića i profesor Škole), Jovan Mokranjac, (violončelista, budući nastavnik Škole, inače sinovac Stevana Mokranjca).

Miloje Milojević

U svakoj sledećoj školskoj godini do prvog svetskog rata mogu se zapaziti imena učenika koja će nešto kasnije mnogo značiti u razvoju kulture i nauke naše sredine, poput Stanislava Vinavera (književnika, muzičkog kritičara i esejiste), Margite Nušić (ćerke Branislava Nušića), Ksenije Atanasijević (filozofa), Moše Pijade, Marka Čelebonovića (slikara), Pavla Vasića (likovnog istoričara), Aleksandra Vuča (književnika) i mnogobrojnih profesora Univerziteta i lekara.

U periodu između dva rata u školi su diplomirali Branko Dragutinović (muzički kritičar), Stana Đurić, buduća Klajn (muzikolog i profesor Muzičke Akademije u Beogradu), Miodrag Vasiljević (etnomuzikolog i profesor Muzičke Akademije), Olga Mihailović (pijanistkinja i profesor Muzičke Akademije), Ljubica Marić (kompozitor), Stanojlo Rajičić (kompozitor), Lazar Marjanović i Vladimir Marković (profesori violine na Muzičkoj Akademiji), Vojislav Ilić (dirigent) i mnogi drugi.

Takođe su u Školi jedan kraći period svog školovanja proveli Mihajlo Vukdragović, Milan Ristić, Dragutin Čolić, Aleksandar Obradović (kompozitori), Dragutin Gostuški (muzikolog, direktor Muzikološkog instituta SANU), Dušan Plavša (muzički pisac), Borivoje Simić (dirigent) Bahrija Nuri-Hadžić (solo-pevačica), Lujo Davičo (baletski igrač i pedagog), Oskar Davičo (književnik), Renata Ulmanski (glumica) ...

U razvoju škole posle Drugog svetskog rata ističe se značajan broj muzičara različitog profila koji su prošli kroz školu kao učenici poput kompozitora Rajka Maksimovića (profesora FMU u Beogradu), Vuka Kulenovića, Ivana Jevtića, muzikologa dr Mirjane Hofman-Veselinović (profesora FMU u Beogradu), dr Sonje Marinković (profesora FMU u Beogradu), a pojedini solisti, potekli iz škole Mokranjac ostvarili su međunarodnu karijeru - među njima su, da pomenemo samo neke, pijanista Ivan Tasovac (danas direktor Beogradske filharmonije), violinistkinja Vesna Stanković (koncertmajstor Bečkog kamernog orkestra i član Evropskog kamernog orkestra), violončelistkinja Ksenija Janković, operske dive Milena Kitić i Irena Zarić, čembalistkinja Smiljka Isaković ...